Krótka historia o aniołach

​

Wysłannicy niebios. Kim naprawdę są aniołowie i jak wygląda ich hierarchia?

Kiedy myślimy o aniołach, przed oczami

najczęściej staje nam obraz pięknych, skrzydlatych istot w śnieżnobiałych szatach, o łagodnych rysach twarzy. Alternatywnie widzimy barokowe, pulchne amorki leniwie unoszące się na chmurkach. Te wyobrażenia, utrwalone przez wieki historii sztuki, mają jednak niewiele wspólnego z tym, jak te fascynujące byty opisywały starożytne pisma, teologiczne traktaty czy wczesna angelologia.

​Świat istot niebiańskich jest o wiele bardziej surowy, potężny, a momentami wręcz surrealistyczny. Skąd naprawdę pochodzą aniołowie? Jak wygląda ich ścisła struktura? Przyjrzyjmy się bliżej fascynującej historii niebiańskich posłańców.

​Od posłańca do istoty czysto duchowej

​Aby zrozumieć naturę anioła, musimy cofnąć się do samego źródła, czyli języka. Słowo „anioł” wywodzi się z greckiego angelos, co jest tłumaczeniem hebrajskiego słowa malach.

Oba te określenia oznaczają dokładnie jedno: „posłaniec” lub „wysłannik”. Nazwa ta nie określa zatem natury tej istoty, lecz funkcję, jaką pełni ona wobec Stwórcy i ludzi.

​Co ciekawe, koncepcja skrzydlatych pośredników między bogami a ludźmi nie narodziła się w chrześcijaństwie:

• ​Starożytna Mezopotamia: Już tysiące lat przed naszą erą Asyryjczycy i Babilończycy wierzyli w lamassu – potężne, opiekuńcze hybrydy o ciele byka lub lwa, olbrzymich skrzydłach i ludzkich twarzach. Ich rzeźby strzegły wejść do królewskich pałaców.

• ​Perski zoroatryzm: To tam na szeroką skalę rozwinęła się dualistyczna wizja wszechświata, w której armia świetlistych istot pod wodzą Ahura Mazdy toczyła nieustanny bój z demonami ciemności.

• ​Wielkie religie monoteistyczne – judaizm, chrześcijaństwo oraz islam – zaadaptowały te wierzenia, nadając im spójną formę teologiczną, w której aniołowie stali się bezcielesnymi, czysto duchowymi sługami jednego Boga.

Rola i zadania

​W większości tradycji anioły nie działają we własnym imieniu, lecz są wykonawcami woli Boga. Do ich głównych zadań należą:

​Przekazywanie wiadomości: Objawiają ludziom boskie plany (np. Archanioł Gabriel zwiastujący Maryi narodziny Jezusa lub przekazujący Koran Mahometowi).

​Ochrona: Funkcja opiekuńcza nad konkretnymi ludźmi (stąd pojęcie Anioła Stróża) lub całymi narodami.

​Uwielbienie: Nieustanne wychwalanie Boga w sferze niebiańskiej.

​Walka ze złem: Przewodzenie wojskom niebieskim w walce z demonami (np. Archanioł Michał).

​Natura aniołów

Według teologii anioły są bytami czysto duchowymi. Nie mają fizycznego ciała - materialną formę przybierają jedynie wtedy, gdy muszą ukazać się ludziom.

​Są nieśmiertelne, posiadają wolną wolę i wysoką inteligencję. 

​Niebiańska drabina: 9 chórów anielskich

Wraz z rozwojem teologii zaczęły pojawiać się pytania: czy wszyscy aniołowie są sobie równi? Kto stoi najbliżej Bożego Tronu? Najbardziej znany i usystematyzowany podział, który do dziś stanowi fundament chrześcijańskiej angelologii, stworzył na przełomie V i VI wieku tajemniczy autor znany jako Pseudo-Dionizy Areopagita. W swoim dziele „O hierarchii niebiańskiej” podzielił on anioły na 3 triady, z których każda składa się z 3 chórów.

• ​I Triada (Najbliżej Boga – kontemplacyjna)

​Serafiny (Płonący): Istoty gorejące czystą miłością. Według Księgi Izajasza posiadają aż sześć skrzydeł: dwoma zakrywają twarz, dwoma stopy, a dwoma latają, nieustannie śpiewając hymn Święty, Święty, Święty.

​Cherubiny (Strażnicy wiedzy): Wbrew współczesnym skojarzeniom z niemowlętami, biblijne cherubiny to potężne, wręcz przerażające istoty. Prorok Ezechiel opisywał je jako istoty o czterech twarzach (człowieka, lwa, wołu i orła), których ciała były pokryte niezliczonymi oczami. Troszczą się o ład wszechświata i strzegą sacrum.

​Trony: Symbolizują Bożą sprawiedliwość i stabilność. Stanowią żywy fundament, na którym opiera się autorytet Stwórcy.

• ​II Triada (Zajmująca się porządkiem we wszechświecie)

​Panowania: Regulują i koordynują obowiązki niższych klas anielskich, dbając o harmonijne wykonywanie woli Bożej.

​Cnoty (Mocarstwa): Odpowiadają za zarządzanie prawami fizyki, ciałami niebieskimi oraz za manifestację cudów na Ziemi. Towarzyszą ludziom czyniącym wielkie dzieła.

​Władze: Stanowią niebiańską tarczę obronną. Ich głównym zadaniem jest powstrzymywanie destrukcyjnych działań demonów i ochrona granic świata duchowego.

• ​III Triada (Najbliżej ludzi – wykonawcza)

​Zwierzchnictwa (Księstwa): Aniołowie strzegący całych narodów, państw, wielkich społeczności oraz miast.

​Archaniołowie: Dowódcy i posłańcy do zadań specjalnych. To oni przynoszą ludziom kluczowe, przełomowe wiadomości od Boga.

​Aniołowie: Najniższy z chórów, ale najbliższy naszej codzienności. To z tej grupy wywodzą się Aniołowie Stróże, których zadaniem jest bezpośrednia opieka nad każdym człowiekiem.

​Wielka Trójka i tajemniczy Metatron

​Choć chórów jest dziewięć, z imienia znamy zaledwie kilku najważniejszych aniołów:

​Michał – Wódz Wojsk Niebieskich, którego imię oznacza „Któż jak Bóg”. Pogromca zbuntowanego Lucyfera, przedstawiany zazwyczaj w zbroi, z mieczem lub włócznią.

​Gabriel – Dyplomata i zwiastun. To on zapowiedział Maryi narodziny Jezusa, a w tradycji islamskiej to właśnie Gabriel (Dżibril) podyktował cały Koran prorokowi Mahometowi.

​Rafael – Boski uzdrowiciel i patron podróżnych, którego imię oznacza „Bóg uleczył” (znamy go doskonale z biblijnej Księgi Tobiasza).

​Warto też wspomnieć o Metatronie. 

Choć nie ma go w kanonicznej Biblii, teksty apokryficzne (np. Księga Henocha) opisują go jako najwyższego z aniołów, Kanclerza Niebios i Bożego pisarza. Co fascynujące, według podań Metatron był pierwotnie człowiekiem – patriarchą Henochem, którego Bóg za prawość zabrał żywcem do nieba i przemienił w ognistą istotę.

Bunt i Upadłe Anioły

​Opowieść o aniołach nie byłaby pełna bez wątku dramatycznego buntu. Według tradycji teologicznej, zanim powstali ludzie, w świecie duchowym doszło do wielkiego rozłamu. Jeden z najdoskonalszych i najjaśniejszych aniołów – niosący światło Lucyfer – z powodu pychy i chęci zrównania się ze Stwórcą, odmówił posłuszeństwa. Pociągnął za sobą jedną trzecią niebiańskich zastępów, co doprowadziło do kosmicznej bitwy z lojalnymi aniołami pod wodzą archanioła Michała.

​Apokryficzna Księga Henocha rzuca na ten upadek jeszcze inne światło, opowiadając o grupie zwanej Czuwającymi (Obserwatorami). Zstąpili oni na Ziemię, ponieważ zachwycili się pięknem ludzkich kobiet. Z tych zakazanych związków zrodziły się istoty hybrydowe – potężni giganci zwani Nefilim, którzy sprowadzili na świat chaos i zniszczenie, co według podań doprowadziło ostatecznie do zesłania potopu.

Moja wizja - Jak starożytna angelologia ożywa w drewnie

Od starożytnych skrzydeł Lamassu, przez geometryczne, pełne oczu cherubiny Ezechiela, aż po współczesną literaturę fantasy i popkulturę – aniołowie pozostają niezmiennym symbolem tęsknoty człowieka za sacrum, ochroną i wyższym porządkiem.

Pokazują, że wszechświat może kryć w sobie o wiele więcej tajemnic, niż jesteśmy w stanie dostrzec gołym okiem.

Świat istot niebiańskich ukazywany w dawnych tekstach jest o wiele bardziej surowy, pełen majestatu i potęgi. Ta niezwykła estetyka zainspirowała mnie do stworzenia własnych rzeźb, gdzie przez surowe drewno, głębokie usłojenie i ekspresyjne formy starałam się uchwycić to, co w aniołach jest najbardziej tajemnicze, a jednocześnie ukazuje ich siłę i potęgę.

Rzeźbienie aniołów nauczyło mnie też czegoś niezwykłego – szacunku do materiału. 

Kiedy biorę do ręki kawałek drewna, nigdy do końca nie wiem, jaki anioł w nim drzemie. Czasami usłojenie prowadzi mnie ku postaci  Anioła Stróża, a kiedy indziej twardy sęk albo pęknięcie zmusza do stworzenia dumnego, surowego Serafina.

To niesamowite, jak starożytne teksty sprzed półtora tysiąca lat ożywają na nowo w strukturze drewna.

Metatron- rzeźba w formie asamblażu

Moja interpretacja Kanclerza Niebios, gdzie surowość drewna łączy się z formą konstrukcji

Anielica Zaciekawiona-Stróż

Subtelniejsza forma anioła, ukazująca jego bliskość wobec ludzkich spraw

 

"Anielica zaciekawiona"

Praca zrodzona z codzienności, uważności i czystego przypadku. Bazą figury stał się suchy, naturalnie okorowany konar odnaleziony na spacerze przez mojego psa, Tosię, który służył jej jako zwykły patyk do aportowania. 

W myśl filozofii wabi-sabi, pierwotne wygięcie drewna oraz jego głębokie pęknięcie wzdłuż rdzenia zostały nienaruszone, determinując pełen ekspresji gest  „zaciekawienia” i duchowej czujności anielskiej sylwetki. Dynamiczne, postrzępione skrzydła z rdzawej blachy tworzą silny kontrast z ciepłą, wyszlifowaną strukturą drewna. Rzeźba udowadnia, że sacrum i sztuka kryją się w najprostszych, porzuconych elementach otaczającego nas świata.

Anielica Zaciekawiona została stworzona z myślą o wystawie w Domu Kresowym w Dubiecku jako  artystyczny traktat o nieustannym przenikaniu się dwóch sfer ludzkiej i boskiej egzystencji: sacrum (tego, co święte, duchowe i wieczne) oraz profanum (tego, co codzienne, pospolite i ziemskie).

Moment transformacji tego, co przyziemne, w sferę sacrum następuje w warsztacie. Oczyszczone drewno, połączone z rdzawymi skrzydłami, przestaje być odpadem – staje się transcendentnym strażnikiem, łącznikiem między niebem a ziemią.

Rzeźba udowadnia, że granica między sacrum a profanum jest płynna. Boskość i piękno nie potrzebują sterylnych laboratoriów ani drogich kruszców; one nieustannie tkwią w najprostszych, zapomnianych elementach otaczającego nas świata. Sacrum dosłownie leży na naszych codziennych ścieżkach, czekając, aż ludzka ręka i artystyczna wrażliwość ocalą je przed zapomnieniem i wzniosą ku transcendencji.